AI-tools zijn eenvoudig toegankelijk geworden. Met enkele opdrachten kunnen leraren lesmateriaal laten voorbereiden, teksten laten vereenvoudigen of extra oefenvragen laten maken. Leerlingen gebruiken dezelfde technologie om antwoorden te vinden, informatie samen te vatten en hulp te krijgen bij hun huiswerk.
Toch betekent het kunnen gebruiken van een AI-tool niet automatisch dat iemand begrijpt wanneer de uitkomst betrouwbaar is, welke gegevens veilig kunnen worden gedeeld of hoe AI het leerproces beïnvloedt.
Daarom krijgt AI-geletterdheid steeds meer aandacht in het Nederlandse onderwijs.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid omvat de kennis, vaardigheden en houding die nodig zijn om AI op een doordachte en verantwoorde manier te gebruiken.
Kennisnet publiceerde op 9 september 2026 een raamwerk voor AI-geletterdheid in het primair en voortgezet onderwijs. Het raamwerk beschrijft drie algemene competenties: kundig, kritisch en creatief. Daarnaast is er een professionele competentie, die wordt uitgewerkt voor verschillende functies binnen de school.
Kundig betekent dat medewerkers begrijpen wat AI kan doen en hoe zij passende hulpmiddelen gebruiken.
Kritisch houdt in dat gebruikers AI-uitkomsten controleren, beperkingen herkennen en niet automatisch aannemen dat een overtuigend antwoord ook correct is.
Creatief gaat over het onderzoeken hoe AI kan bijdragen aan nieuwe ideeën, lesvormen en oplossingen voor onderwijsproblemen.
De professionele competentie verbindt deze vaardigheden met de verantwoordelijkheden van leraren, schoolleiders en ondersteunend personeel.
Waarom dit verder gaat dan leren prompten
Een veelvoorkomende eerste stap bij AI-scholing is leren hoe je een goede opdracht formuleert. Dat is nuttig, maar slechts een onderdeel van verantwoord gebruik.
Een leraar moet bijvoorbeeld ook kunnen beoordelen of een AI-gegenereerde uitleg wiskundig klopt, of een automatisch gemaakte tekst geen stereotype bevat en of een quiz daadwerkelijk aansluit bij de leerdoelen.
Ook is het belangrijk te begrijpen dat verschillende AI-systemen verschillende gegevens kunnen verwerken. Een openbare chatbot is niet automatisch geschikt voor vertrouwelijke leerlinginformatie.
AI-geletterdheid vraagt daarom om een combinatie van praktische ervaring, kritisch denken, kennis van privacy en inzicht in de onderwijscontext.
Wat vraagt dit van schoolbesturen?
Schoolbesturen moeten niet alleen kijken naar de vraag welke AI-tools beschikbaar zijn. Ze moeten ook onderzoeken welke kennis medewerkers nodig hebben om deze toepassingen verantwoord te gebruiken.
Een praktische aanpak begint met een inventarisatie. Welke tools gebruiken medewerkers al? Waar lopen zij tegenaan? Welke risico’s zijn relevant voor de eigen school? En welke competenties zijn nodig voor de verschillende functies?
Vervolgens kunnen scholen scholing organiseren die aansluit bij concrete werkzaamheden. Een docent kan bijvoorbeeld oefenen met het maken van lesmateriaal en het controleren van AI-uitkomsten. Een schoolleider kan zich richten op beleid, risicobeoordeling en de keuze van leveranciers.
Het is daarbij verstandig om ruimte te bieden voor uitwisseling tussen collega’s. Praktijkvoorbeelden maken zichtbaar wat goed werkt, waar fouten ontstaan en welke afspraken verduidelijking nodig hebben.
De Europese AI-verordening
Ook wetgeving speelt een rol. Artikel 4 van de Europese AI-verordening vraagt aanbieders en gebruiksorganisaties om maatregelen te nemen om, voor zover mogelijk, te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij personeel en andere personen die namens hen met AI-systemen werken.
Voor scholen betekent dit dat het onderwerp niet alleen een vrijblijvende innovatieactiviteit is. Organisaties moeten nadenken over de kennis die hun medewerkers nodig hebben, rekening houdend met hun ervaring, opleiding, context en de mensen die door het AI-gebruik worden geraakt.
Dit betekent niet dat iedere medewerker exact dezelfde technische opleiding moet volgen. De passende kennis hangt af van de functie en de toepassing.
Hoe kan een school vandaag beginnen?
Een school hoeft niet te wachten op een omvangrijk opleidingsprogramma. Een eerste stap kan een teamsessie zijn waarin medewerkers bestaande AI-toepassingen bespreken en gezamenlijk een aantal praktijkopdrachten uitvoeren.
Daarbij kunnen ze bijvoorbeeld drie vragen centraal stellen:
- Welke AI-taken helpen ons om het onderwijs te ondersteunen?
- Hoe controleren we de kwaliteit en betrouwbaarheid van de uitkomsten?
- Welke informatie mogen we wel en niet invoeren?
De antwoorden kunnen worden vastgelegd in praktische richtlijnen en periodiek worden herzien.
Conclusie: AI-geletterdheid is meer dan technische vaardigheid. Leraren en schoolbesturen hebben ook beoordelingsvermogen, kennis van privacy en duidelijke afspraken nodig. Door die vaardigheden structureel te ontwikkelen, kunnen scholen beter bepalen wanneer AI waarde toevoegt en wanneer menselijke expertise voorop moet blijven staan.