Terwijl Nederland worstelt met beleid, doet Vlaanderen iets wat Nederland (nog) niet doet: het trekt geld uit en geeft de verantwoordelijkheid aan de universiteiten.
In juni 2026 maakte Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) 10 miljoen euro vrij voor een gezamenlijke AI-strategie voor het hele Vlaamse onderwijs.
De vijf Vlaamse universiteiten — UGent, VUB, UAntwerpen, KU Leuven en UHasselt — werken samen met hogescholen, onderzoeksinstellingen en de private sector aan een plan. Dat plan draait om vijf pijlers: jongeren leren omgaan met AI, scholen een veilige AI-omgeving geven, leerkrachten ondersteunen, leren en lesgeven versterken, en onderwijsbeleid beter onderbouwen met data .
De cijfers die de urgentie verklaren
Een kwart van de leraren in het lager onderwijs in Vlaanderen gebruikt al AI. In het secundair onderwijs is dat bijna de helft .
Maar richtlijnen? Die zijn er nauwelijks. “AI is op veel plaatsen sneller de klas binnengekomen dan de afspraken, de opleiding en de veilige omgeving errond,” zegt Demir .
Haar metafoor is scherp: “Een spoornet bouw je ook niet door overal losse treinen te laten rijden zonder sporen, seinen of veiligheidsregels. Met AI in onderwijs is dat net zo. Eerst moet de veilige onderbouw juist zijn” .
En ze is duidelijk over de rol van de leraar: “AI is een fantastische dienaar. Maar in het onderwijs moet de leerkracht de meester blijven” . En: “Een klas mag geen testomgeving zijn voor technologiebedrijven. Een algoritme kan helpen, maar het kent geen klas. Het ziet geen twijfel, geen faalangst, geen kind dat net vandaag extra aandacht nodig heeft” .
Wat de cijfers over leerlingen zeggen
De Vlaamse Scholierenkoepel ondervroeg middelbare scholieren in het voorjaar van 2026. De resultaten: de helft gebruikt meerdere keren per week AI voor schoolwerk. 30% meerdere keren per week, 20% dagelijks. Slechts 7% gebruikt helemaal geen AI (www.vrt.be).
72% gebruikt AI om uitleg te vragen. 54% voor inspiratie. 40% om eigen kennis te testen of samenvattingen te maken. En 14% geeft toe schoolwerk volledig aan AI uit te besteden — bij jongens is dat bijna 1 op de 5, bij meisjes 1 op de 10 .
Zorgwekkend: 35% van de scholieren controleert AI-informatie slechts zelden. 52% kijkt de resultaten wel na .
Lieselore Wouters (18) van de Scholierenkoepel zegt het zo: “AI is voor ons geen futuristisch concept meer, maar een dagelijkse realiteit” (www.vrt.be). En: “Zelfs als er een AI-bubbel zou barsten, gaat die technologie niet meer weg. Verantwoord AI-gebruik leert studenten de nodige vaardigheden voor de werkvloer van morgen” .
De MAIVO-nulmeting
In september 2026 publiceerde het MAIVO-onderzoek de eerste systematische meting van AI-gebruik in het Vlaamse leerplichtonderwijs. 482 scholen werden bevraagd .
De conclusie: het gebruik verschilt sterk per onderwijsniveau. In het basisonderwijs kennen leerlingen AI, maar gebruiken het weinig. In het secundair onderwijs is het gebruik frequenter en gebeurt het vaak op eigen initiatief en buiten de klas. Leraren zetten AI vooral in voor schrijf-, communicatie- en voorbereidende taken. De pedagogisch-didactische mogelijkheden worden nog maar beperkt benut (kenniswest.be).
Het rapport benadrukt dat duurzame AI-integratie meer vereist dan toegang tot technologie. AI-geletterdheid is nodig — bij leerlingen én professionals.
Het hoger onderwijs
De Vrije Universiteit Brussel opende het academiejaar 2026-2027 met een duidelijke boodschap van rector Jan Danckaert: “Denken mag zich niet onderwerpen aan AI” -.
De VUB heeft vier engagementen geformuleerd. Elk afgestudeerde wordt AI-geletterd. Opleidingen worden kritisch hertekend. Er komt een AI-café in het Learning and Innovation Center waar studenten kunnen werken met performante AI-modellen. En er komt een gepersonaliseerde AI-tutor voor elke student -.
Maar niet iedereen is het eens over de aanpak. Aan de ULB werden studenten van de faculteit economie en management (Solvay) gesanctioneerd voor het gebruik van AI tijdens een examen -.
En aan de UGent mogen studenten van het vak Web Development de cursus, spiekbriefjes én AI gebruiken op het examen. Professor Ruben Verborgh wil aantonen dat studenten competenties hebben die AI niet bezit — en dat we AI moeten omarmen -.
Twee universiteiten. Twee tegenovergestelde reacties op hetzelfde probleem.