1 oktober 2026
Kunstmatige intelligentie verandert het onderwijs in Europa in hoog tempo. Leerlingen gebruiken generatieve AI steeds vaker. Tegelijkertijd experimenteren leraren met AI voor lessen, voorbereiding en begeleiding.
De Europese Commissie heeft daarom nieuwe rapporten gepubliceerd over de invloed van generatieve AI op onderwijs. Daaruit blijkt dat AI langzaam verandert van een nieuwe technologie in een steeds normaler onderdeel van het onderwijs.
Toch is de Europese boodschap genuanceerd.
AI kan het onderwijs ondersteunen, maar het effect op leerresultaten is niet automatisch positief. Veel hangt af van de manier waarop leerlingen en leraren de technologie gebruiken.
AI wordt steeds normaler op school
Generatieve AI is inmiddels moeilijk weg te denken uit het onderwijs.
Leerlingen kunnen AI gebruiken om teksten te verbeteren, vragen te beantwoorden of moeilijke onderwerpen uit te leggen. Leraren kunnen dezelfde technologie gebruiken om lesmateriaal te maken.
Daarnaast kunnen AI-systemen helpen bij het aanpassen van oefeningen aan het niveau van individuele leerlingen.
Dat biedt nieuwe mogelijkheden.
Een leerling die moeite heeft met een bepaald onderwerp kan bijvoorbeeld extra uitleg krijgen. Een andere leerling kan juist moeilijkere opdrachten krijgen.
Toch waarschuwt de Europese Commissie dat de gevolgen voor vaardigheden op de lange termijn nog niet volledig duidelijk zijn.
Europa wil AI-geletterdheid op scholen vergroten
Daarom richt Europa zich niet alleen op het gebruik van AI.
Leerlingen moeten ook leren hoe AI werkt.
In juni presenteerden de Europese Commissie en de OECD een nieuw AI Literacy Framework voor het basis- en voortgezet onderwijs. Het framework moet scholen helpen om AI-geletterdheid structureel onderdeel te maken van het onderwijs.
Daarbij gaat het niet alleen om technische kennis.
Leerlingen moeten bijvoorbeeld begrijpen dat AI fouten kan maken. Ook moeten ze leren nadenken over privacy, betrouwbaarheid en verantwoord gebruik.
Dat wordt steeds belangrijker naarmate AI meer invloed krijgt op het dagelijks leven.
Leraren krijgen een nieuwe rol
De komst van AI verandert ook het werk van docenten.
Een leraar hoeft niet langer alle informatie zelf te produceren. AI kan bijvoorbeeld helpen bij het maken van opdrachten, uitleg en lesmateriaal.
Toch betekent dat niet dat de rol van de docent kleiner wordt.
Volgens de Europese Commissie hebben leraren juist behoefte aan substantiële training. Zowel bij de introductie van AI als daarna blijft professionele ontwikkeling belangrijk.
Dat komt doordat goed AI-gebruik meer vereist dan een goede prompt.
Een docent moet kunnen beoordelen of een AI-antwoord klopt. Daarnaast moet hij of zij kunnen inschatten wanneer AI nuttig is en wanneer traditionele lesmethodes beter werken.
Bijna twee derde van de Europese onderwijssystemen heeft AI-beleid
De verschillen tussen Europese landen zijn echter nog groot.
Uit het nieuwe rapport van de Europese Commissie blijkt dat bijna twee derde van de onderzochte onderwijssystemen inmiddels strategieën, richtlijnen of andere beleidskaders voor AI heeft ontwikkeld.
Dat betekent dat veel landen inmiddels proberen duidelijke regels op te stellen.
Toch bestaat er nog geen uniforme aanpak.
Sommige scholen geven leerlingen relatief veel vrijheid. Andere instellingen stellen strengere eisen aan het gebruik van generatieve AI.
Ook de digitale infrastructuur verschilt per land en per school.
Daarom kan de ervaring van een leerling sterk verschillen afhankelijk van waar hij of zij onderwijs volgt.
AI kan helpen bij gepersonaliseerd leren
Een van de grootste kansen ligt bij gepersonaliseerd onderwijs.
Traditioneel krijgt een hele klas vaak dezelfde uitleg en opdrachten.
AI kan dat model veranderen.
Een systeem kan bijvoorbeeld extra uitleg geven aan een leerling die moeite heeft met wiskunde. Vervolgens kan het systeem de moeilijkheidsgraad aanpassen wanneer de leerling vooruitgaat.
Dat klinkt aantrekkelijk.
Toch moet voorzichtig worden omgegaan met dergelijke systemen. Een AI-model begrijpt een leerling niet op dezelfde manier als een ervaren docent.
Bovendien kunnen algoritmes fouten of vooroordelen bevatten.
Daarom blijft menselijke begeleiding noodzakelijk.
Het gevaar van te veel vertrouwen op AI
Naast kansen ziet Europa ook duidelijke risico’s.
Een van de belangrijkste zorgen is overreliance: leerlingen kunnen te afhankelijk worden van AI.
Als een leerling voor iedere moeilijke opdracht direct een chatbot gebruikt, kan dat het leerproces veranderen.
De leerling krijgt dan wel snel een antwoord. Maar daarmee is nog niet gezegd dat de onderliggende kennis wordt opgebouwd.
De Europese Commissie benadrukt daarom dat het effect van generatieve AI sterk afhangt van hoe de technologie wordt gebruikt. Ook blijven de gevolgen voor vaardigheden op lange termijn onzeker.
Dat betekent dat scholen niet alleen moeten vragen of AI tijd bespaart.
Ze moeten ook vragen of leerlingen er daadwerkelijk beter van leren.
AI verandert ook toetsen en huiswerk
Daarmee komt een ander probleem naar voren.
Als leerlingen thuis AI kunnen gebruiken om opdrachten te maken, wordt het moeilijker om te bepalen welke kennis daadwerkelijk van de leerling zelf komt.
Dat kan gevolgen hebben voor huiswerk, essays en andere opdrachten.
Scholen zullen daarom waarschijnlijk vaker moeten kijken naar andere manieren van beoordelen.
Mondelinge presentaties kunnen bijvoorbeeld belangrijker worden. Ook projecten en opdrachten waarbij leerlingen hun denkproces moeten uitleggen kunnen een grotere rol krijgen.
AI hoeft daarmee niet het einde van toetsen te betekenen.
Wel kan het betekenen dat onderwijsinstellingen opnieuw moeten nadenken over wat ze precies willen meten.
Europa wil digitale vaardigheden versterken
De discussie over AI past bovendien binnen een bredere Europese strategie.
De Europese Commissie onderzoekt hoe digitale technologie het onderwijs kan verbeteren. Daarbij kijkt zij ook naar digitale infrastructuur, vaardigheden en toegang tot technologie.
Dat laatste punt is belangrijk.
Niet iedere leerling heeft thuis dezelfde toegang tot computers, snelle internetverbindingen of betaalde AI-diensten.
Als scholen AI steeds belangrijker maken, kan daardoor een nieuwe digitale kloof ontstaan.
Daarom moeten onderwijsinstellingen niet alleen nadenken over wat AI kan.
Ze moeten ook zorgen dat leerlingen daadwerkelijk toegang hebben tot de benodigde technologie.
De docent blijft voorlopig centraal staan
Ondanks alle ontwikkelingen blijft de menselijke factor belangrijk.
AI kan uitleg geven. Een AI-systeem kan oefeningen genereren. Ook kan een chatbot feedback geven.
Maar een docent kent de klas en de individuele leerlingen.
Bovendien kan een leraar sociale signalen herkennen die een AI-systeem niet altijd begrijpt.
Daarom lijkt de Europese aanpak vooral gericht op samenwerking tussen mens en technologie.
De Europese Raad heeft eerder dit jaar bovendien conclusies aangenomen over de rol van leraren in het tijdperk van kunstmatige intelligentie.
De centrale vraag is dus niet alleen hoe AI onderwijs verandert.
Het gaat vooral om de vraag hoe leraren AI kunnen gebruiken zonder dat de menselijke kant van onderwijs verloren gaat.
Het Europese klaslokaal gaat veranderen
De komende jaren zal AI waarschijnlijk steeds zichtbaarder worden op Europese scholen.
Leerlingen zullen ermee werken. Leraren zullen AI inzetten voor voorbereiding en ondersteuning. Scholen zullen nieuwe regels ontwikkelen.
Tegelijkertijd zullen onderwijsinstellingen moeten blijven experimenteren.
Welke AI-toepassingen verbeteren het leren echt? Welke systemen zorgen juist voor afhankelijkheid? En hoe kunnen scholen voorkomen dat leerlingen AI gebruiken zonder de benodigde kennis op te bouwen?
Europa probeert die vragen nu al te beantwoorden.
De nieuwe AI Literacy Frameworks en recente onderzoeken laten zien dat de discussie inmiddels verder gaat dan de vraag of leerlingen AI mogen gebruiken.
De echte uitdaging wordt de komende jaren veel groter.
Scholen moeten leerlingen namelijk niet alleen voorbereiden op een wereld waarin AI bestaat.
Ze moeten hen voorbereiden op een wereld waarin AI een normaal onderdeel is van vrijwel iedere opleiding, ieder beroep en steeds meer dagelijkse beslissingen.